Partia e Kebekut (PQ) e Kanadasë raportohet të ketë fituar mjaftueshëm vende në zgjedhjet provinciale të Kebekut për të formuar një qeveri minoritare, megjithëse separatistët do të kenë nevojë për mbështetjen e partive të tjera për të realizuar objektivat e tyre, siç është mbajtja e një referendumi të ri për pavarësinë.
Kjo shënon herën e parë që PQ-ja vjen në pushtet që nga viti 2014, ndërsa Paul St-Pierre Plamondon pritet të bëhet kryeministri i ri i provincës.
Në fjalimin e tij të fitores, St-Pierre Plamondon i riktheu vëmendjen planeve të tij për pavarësinë, por u zotua të ishte “kryeministri i të gjithë banorëve të Kebekut”.
Rezultati mund të përbëjë një provë të re për kryeministrin kanadez Mark Carney, duke sjellë gjithashtu përplasje me Kebekun për çështje si imigracioni dhe monarkia.
Në përpjekjet e saj për të arritur pavarësinë, PQ-ja është zotuar të mbajë një referendum për shkëputjen nga pjesa tjetër e Kanadasë.
Lexo gjithashtu
Provinca me shumicë frëngjishtfolëse ka zhvilluar referendume të tjera për këtë çështje, në vitet 1980 dhe 1995. Në të dyja rastet, lëvizja për pavarësi u mposht. Sondazhet tregojnë se vetëm 30% e banorëve të Kebekut e mbështesin një veprim të tillë këtë herë.
St-Pierre Plamondon ka thënë më parë se referendumi do të zhvillohet pasi Presidenti Donald Trump të jetë larguar nga detyra në jug të kufirit, në Shtetet e Bashkuara, duke shpjeguar se kjo do të kërkonte “kushte që lejojnë një debat të informuar dhe të qetë”. SHBA-ja dhe Kanadaja janë përfshirë në një luftë tregtare si rezultat i programit të tarifave të Trumpit.
Në fjalimin e tij të fitores, pas rezultateve të zgjedhjeve të së hënës, St-Pierre Plamondon tha për referendumin e mundshëm: “Fati ynë kombëtar do të arrihet një ditë”.
Por nuk është e qartë se si lideri i PQ-së do ta siguronte mbështetjen për votimin që dëshiron, duke pasur parasysh se partitë rivale, në mbështetjen e të cilave ai do të mbështetej, kundërshtojnë pavarësinë.
Carney i Kanadasë thekson unitetin përballë sfidave në vend
Me shumicën e votave të numëruara të martën në mëngjes, partia ishte pranë fitimit të më pak se 64 vendeve të nevojshme për të komanduar shumicën në asamblenë provinciale, sipas parashikimeve të mediave kanadeze.
Liberalët – partia e qeverisë së Carneyt – parashikohet të kenë rritur numrin e vendeve në asamble, njësoj si Konservatorët.
Të gjitha partitë përfituan nga rënia e Koalicionit Avenir Québec (CAQ), i cili më parë ishte partia qeverisëse e provincës, por që nuk parashikohet të ketë fituar asnjë vend këtë herë.
Carney e përgëzoi Plamondonin, duke thënë se mezi priste të punonte me udhëheqësin e ri provincial. Ai shtoi: “Ndërtimi i një Kebeku më të fortë është në zemër të misionit tonë për të ndërtuar një Kanada më të fortë”.
Carney mund ta gjejë veten duke menaxhuar kriza të dyfishta të unitetit në pjesë të ndryshme të vendit, në varësi të rezultatit të një votimi në Alberta për të vendosur nëse do të mbahet një referendum i veçantë.
Trump pritet të largohet nga detyra pas pak më shumë se dy vjetësh, që do të thotë se, nëse Plamondon është në gjendje ta zbatojë premtimin e tij, një votim i tretë mbi pavarësinë ka të ngjarë të caktohet për vitin 2029 ose 2030.
Beteja afrohet mbi monarkinë britanike
Pavarësisht çështjes së pavarësisë, Plamondon e ka bërë të qartë se është i gatshëm të përplaset me Otavën nëse kjo shihet si tejkalim i kompetencave në çështjet me interes provincial.
Ai sugjeroi gjatë fushatës se do të ushtronte presion mbi Otavën për çështje si imigracioni, duke u zotuar të kundërshtonte çdo rritje të mandatuar nga qeveria e Carneyt.
Ai gjithashtu u zotua të “shfuqizojë monarkinë në Kebek” dhe t’i drejtojë fondet e shpenzuara për institucionet e saj drejt shërbimeve sociale.
“Ne do të bëjmë atë që duhet për ta nxjerrë monarkinë nga Kebeku, për t’i rikthyer ato fonde dhe për t’i përdorur për kauza sociale”, u tha ai gazetarëve në fund të shtatorit.
Për shembull, Plamondon sugjeroi ndërprerjen e fondeve për zyrën e zëvendësguvernatorit të Kebekut – përgjegjëse për përfaqësimin e Mbretit Charles III në provincë – duke thënë se, në vend të kësaj, ai do t’i përdorte ato para për të trajtuar problemin e pastrehësisë.
Plamondon ishte ndër ligjvënësit e Kebekut që refuzuan të zotoheshin për besnikëri ndaj Mbretit në vitin 2022, duke i hapur rrugën një ligji provincial që tani e bën betimin e besnikërisë opsional.
Plani i tij për të tërhequr mbështetjen financiare për zyrën e zëvendësguvernatorit ka të ngjarë të përballet me sfida të rëndësishme ligjore, duke pasur parasysh rolin qendror të monarkisë në kushtetutën e Kanadasë.
Një veprim i tillë do të vinte në pikëpyetje edhe ligjet e ardhshme të Kebekut, pasi një nga rolet kryesore të zëvendësguvernatorit është dhënia e pëlqimit mbretëror për legjislacionin e ri.
I pyetur për këto pengesa, Plamondon u tha gazetarëve se ishte gati për një betejë ligjore me qeverinë federale.
Rezultati i zgjedhjeve dhe rënia e CAQ-së
Rezultati i së hënës është pjesërisht pasojë e lodhjes së publikut me qeverinë e mëparshme të CAQ-së.
Partia e bëri ruajtjen e identitetit dhe të gjuhës së Kebekut thelbësore gjatë tetë viteve të saj në pushtet, por udhëheqësi i saj prej shumë kohësh, François Legault, përfundimisht humbi mbështetje të konsiderueshme mes votuesve.
Përpjekjet për ta ringjallur partinë duke zëvendësuar Legaultin me një udhëheqëse të re, kryeministren në largim Christine Fréchette, ishin të pasuksesshme.
Fréchette pranoi humbjen e saj në garën për rizgjedhje në Trois-Rivières, pak para orës 22:00, sipas orës lokale. Ajo tha në një fjalim se do të punonte me St-Pierre Plamondon për tranzicionin.
“Qeverisja e Kebekut është nderi më i madh që kam pasur ndonjëherë”, tha ajo. “E kam bërë tatuazh Kebekun në zemër.”
Partia Liberale e Kebekut siguroi vendin e dytë për nga numri i vendeve, ndërsa Partia Konservatore e Kebekut fitoi gjithashtu vende.
Kryeministri Carney, i cili kryeson Partinë Liberale Federale, mbetet popullor në Kebek, megjithëse mbështetja për të ka rënë kohët e fundit, ndërsa Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, vendosi tarifa të reja ndaj Kanadasë në gusht, pas një ndërprerjeje në bisedimet tregtare.
Kebeku është ndër provincat më të goditura nga tarifat e fundit të SHBA-së, me ekspertët e firmës globale të parashikimeve Oxford Economics që parashikojnë një goditje prej 2 miliardë dollarësh kanadezë për provincën.
Carney e uroi Plamondonin për fitoren e tij të hënën në mbrëmje dhe u zotua të bashkëpunojë me partinë.
“Ndërtimi i një Kebeku më të fortë është thelbësor për misionin tonë për të ndërtuar një Kanada më të fortë”, tha ai në një postim në mediat sociale. “Pres me padurim të punoj me ju për të mbështetur bizneset dhe punëtorët e Kebekut të prekur nga tarifat, për të krijuar më shumë vende të mira pune, për të punuar për t’i dhënë fund mungesës së strehimit dhe për të ndërtuar më shumë shtëpi në të gjithë Kebekun.”/ Marrë nga BBC
