Greqia e kishte hapur diskutimin mbi “moshën madhore dixhitale” përpara se çështja e mbrojtjes së të miturve në mediat sociale të merrte dimensionin e saj aktual evropian. Që nga ndërhyrja e parë politike e Kryeministrit Kyriakos Mitsotakis në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, rreth dy vjet më parë, deri te zhvillimi i Portofolit të Fëmijëve dhe propozimi i Komisionit Evropian për Aktin e BE-së për Fëmijët, diskutimi është zhvendosur nga pyetja nëse duhet të ketë një kufi moshe, te mënyra se si kjo mund të zbatohet në praktikë pa krijuar rreziqe të reja për të dhënat personale të përdoruesve.
Hapi i ri tani është legjislacioni kombëtar, me qeverinë që promovon zbatimin e kufirit të moshës 15 vjeç, duke nisur nga 1 janari 2027. Në të njëjtën kohë, në nivel evropian, po formohet një kornizë që parashikon një qasje të ndryshme për moshat 13 deri në 15 vjeç, me akses në mjedise të mediave sociale të projektuara posaçërisht për ta dhe me kufizime të shtuara në mënyrën se si ato përdoren.
Në një intervistë me Agjencinë e Lajmeve, me rastin e prezantimit, së bashku me Ministrin e Shtetit Akis Schertsos, të kornizës së re përpara Këshillit të Ministrave, Ministri i Qeverisjes Dixhitale dhe Inteligjencës Artificiale, Dimitris Papastergiou, përshkruan rrugën nga iniciativat e para greke deri te korniza evropiane dhe shpjegon pse Greqia zgjedh të vazhdojë tani, pa pritur përfundimin e procesit legjislativ evropian.
Papastergiou i referohet në detaje mënyrës se si do të kryhet verifikimi i moshës, duke vënë në dukje se Portofoli i Fëmijëve nuk kthen datën e lindjes apo informacione të tjera identifikuese, por vetëm një tregues nëse përdoruesi është mbi ose nën kufirin përkatës të moshës.
Në të njëjtën kohë, ai shpjegon pse beson se përgjegjësia nuk mund të ndahet në mënyrë të barabartë mes platformave dhe prindërve. Ai flet për nevojën për të informuar familjet dhe përshkruan efektet që dizajni varësues i shërbimeve dixhitale mund të ketë te fëmijët, ndërsa i referohet edhe procesit evropian të zbatimit të rregullave përmes Aktit të Shërbimeve Dixhitale dhe rolit të EETT-së.
Lexo gjithashtu
Intervista e Dimitris Papastergiou me APE-MPE dhe Yiannis Hatzidopavlakis:
P.: Greqia e kishte hapur diskutimin mbi “moshën madhore dixhitale” përpara se kjo çështje të merrte dimensionin e saj aktual evropian. Cila ishte rruga nga iniciativat greke deri te Akti i BE-së për Fëmijët dhe në cilat pika ka konvergjencë sot?
P.: Greqia e hapi këtë diskutim shumë herët, saktësisht dy vjet më parë. Ishte atëherë kur Kryeministri foli nga forumi i Kombeve të Bashkuara për nevojën për veprim dhe masa të përbashkëta.
Kjo rrugë nuk ishte e lehtë. Më pas na u desh të shkonim në Evropë për të diskutuar dhe prezantuar mënyrën se si i imagjinonim këto masa. Shumë herët, rreth një vit e gjysmë më parë, prezantuam mënyrën se si mund të funksiononte një mekanizëm për verifikimin e moshës, sepse ky ishte “elefanti në dhomë”: pretendimi i platformave se nuk mund të ishin të sigurta për moshën e një përdoruesi.
P.: Portofoli i Fëmijëve, si në formën e tij të parë, ashtu edhe në atë më të fundit, ishte kjo përgjigje. Kjo është arsyeja pse jemi të lumtur që gjatë gjithë kësaj kohe, duke bashkëpunuar me shtete të tjera, arritëm ta shtynim dhe të ushtronim presion mbi Evropën drejt këtij teksti, i cili u prezantua disa ditë më parë me parimet themelore të Aktit të BE-së për Fëmijët.
Sigurisht, që tani e tutje, i mbetet Evropës ta finalizojë atë dhe Greqisë të vazhdojë me legjislacionin, siç e kishim thënë.
P.: Cilat elemente të qasjes greke mendoni se kanë ndikuar më shumë në debatin evropian?
P.: Unë besoj se kishte dy pika kryesore. Njëra ishte mosha madhore dixhitale, ku u përcaktua kufiri 15 vjeç. Pastaj do të doja të shpjegoja pak rreth grupmoshës 13–15 vjeç që propozon Evropa.
E dyta, dhe shumë e rëndësishme, ishte qasja ndaj verifikimit të moshës. Portofoli i Fëmijëve nuk kthen asnjë të dhënë tjetër, përveçse nëse një përdorues ose fëmijë është mbi ose nën 12, 13 ose 15 vjeç, në varësi të kufijve që do të vendosen përfundimisht. Tani për tani duket se kufiri është 15 vjeç, me një shkallë të ndërmjetme për moshat 13 deri në 15 vjeç.
Dhe çfarë do të thotë kjo për moshat 13–15 vjeç? Dikush mund të thotë: “Por ju po flisnit për një përjashtim nën moshën 15 vjeç, ndërsa Evropa e thotë pak më ndryshe.” Evropa nuk e thotë ndryshe. Çfarë thotë? Që nga mosha 13 deri në 15 vjeç, fëmijët mund të kenë kontaktin e tyre të parë me disa media sociale.
Me atë që kemi sot? Në asnjë rrethanë. Evropa nuk e pranon, as në këtë moshë shumë të ndjeshme të fëmijëve në shkollën e mesme, që të ketë media sociale me përmbajtje që shkakton varësi, që lejojnë lëvizje të vazhdueshme dhe që funksionojnë për orë të pafundme, përveçse nëse një prind vendos kufizime në përdorimin e telefonit celular të fëmijës.
Pra, ajo që thotë Evropa për moshat 13 deri në 15 vjeç është se, po, disa media sociale mund të ekzistojnë, por pa llogari personale të fëmijëve, me kufizime gjatë mbrëmjes, me një përdorim maksimal prej një ore në ditë dhe pa lëvizje të pafundme.
Pra, po, mendoj se qasja jonë ndaj këtyre dy pikave ndikoi shumë edhe në zgjidhjen evropiane, në propozimin për legjislacionin e Aktit të BE-së për Fëmijët.
P.: Pse zgjodhët të vazhdoni tani me legjislacionin e kufirit të moshës 15-vjeçare, meqenëse iniciativa evropiane është shpallur tashmë?
P.: Është e nevojshme, sepse Evropa me të vërtetë ka shpallur atë që synon të bëjë, por do të kalojnë disa muaj nga synimi te miratimi i legjislacionit evropian. Ne duhet dhe mundemi – kjo nuk është e ndaluar nga Evropa – të miratojmë ligje dhe, në fakt, t’i miratojmë ato në përputhje me atë që ka thënë Evropa.
Pra, duhet të marrim masat tona. Natyrisht, gjatë rrugës, ndoshta do ta ndryshojmë legjislacionin në disa mënyra. Megjithatë, hapi i parë dhe shumë i rëndësishëm është përpara nesh. Ai do të ndërmerret në periudhën e ardhshme.
Ne kishim thënë se do ta çonim në Parlament në gusht. Megjithatë, të gjitha këto informacione rreth iniciativës së ardhshme evropiane ndërhynë, kështu që na u desh të prisnim këto dy muaj.
Nga 1 janari 2027, ne fillojmë dhe, në të njëjtën kohë, marrim pjesë shumë më aktivisht tani, sepse ka edhe një tekst në tryezë për legjislacionin evropian, në mënyrë që Akti i BE-së për Fëmijët të mund të mbulojë vërtet mediat sociale dhe pjesën e inteligjencës artificiale.
Sepse edhe kjo pjesë ka nevojë për rregullim. Atje është shumë e rrezikshme që një fëmijë t’i bëjë një pyetje një modeli të inteligjencës artificiale dhe të marrë automatikisht një përgjigje.
P.: Si do ta matni nëse kjo politikë ka pasur sukses? Çfarë duhet të ketë ndryshuar në jetën e përditshme të fëmijëve brenda një ose dy vitesh për të thënë se masa ka pasur efekt?
P.: Është vërtet interesante të shohim se çfarë ka pasur sukses dhe çfarë jo. Le të shohim të ashtuquajturin shembull të Australisë, sepse atje nuk shkoi mirë. Megjithatë, kjo nuk është baza absolutisht e saktë për ta gjykuar.
Suksesi është të miratojmë një ligj që do të dërgojë mesazhin: “E di, fëmija im, hyrja në mediat sociale përmes një llogarie që është menduar për të rritur, ndërsa je 13 vjeç, është e ndaluar.”
Pra, ne duhet të dalim me informacion, me mbështetjen e prindërve. Prindërit nuk mund, me atë që përjetojnë çdo ditë – ose e përjetojnë, edhe unë jam prind – të jenë vazhdimisht mbi kokën e fëmijës. Sidoqoftë, ata duhet të ndërmarrin disa hapa të parë, shumë bazikë.
Me fjalë të tjera, nëse një prind, kur një platformë kërkon konfirmimin e moshës, vendos telefonin e tij celular ose dokumentin e identifikimit të tij, atëherë padyshim që kemi dështuar. Sidoqoftë, duhet t’ua shpjegojmë këtë prindërve.
Prandaj, suksesi do të jetë, së pari, që ky legjislacion të ekzistojë. Së dyti, që ne të vendosim disa masa shtesë teknike, në lidhje me atë që u miratua në Australi. Sepse, në të vërtetë, të gjitha këto mënyra bllokimi mund të anashkalohen teknikisht, por ka edhe procedura shtesë që mund të propozojmë dhe kjo është ajo që do të bëjmë në platforma dhe në Evropë.
Prandaj, për mua, suksesi do të jetë së pari legjislacioni. Së dyti, informimi i prindërve. Dhe së treti, të qenit në gjendje t’i ndihmojmë fëmijët të shohin botën reale dhe jo botën përmes syzeve të botës dixhitale dhe mediave sociale.
Mediat sociale do të bllokohen për personat nën 15 vjeç nga 1 janari – Si do të funksionojë verifikimi i moshës dhe çfarë përgjegjësie kanë platformat dhe prindërit?
P.: A ka ndonjë plan për një fushatë të organizuar informuese për prindërit dhe kujdestarët?
P.: Po. Edhe në Këshillin e Ministrave u theksua se sa e rëndësishme është të shkosh në shkolla për të folur me mësuesit dhe edukatorët dhe, mbi të gjitha, me shoqatat e prindërve dhe kujdestarëve dhe grupet e prindërve.
Si ministër, kam pasur diskutimet më interesante mbi këtë çështje gjatë dy viteve që kanë kaluar që kur “shtypëm butonin” dhe, në fakt, Kryeministri foli edhe gjatë diskutimeve që patëm me grupet e prindërve. Atje, lirisht dhe pa u kufizuar nga orari i një ore mësimore, diskutuam se çfarë është në lojë, çfarë masash mund të merren dhe si prindërit mund të rregullojnë vërtet procedurat e ndryshme të kontrollit prindëror dhe, së fundmi, si fëmijët mund të gjejnë një ekuilibër mes botës dixhitale dhe asaj reale.
Ne nuk jemi teknofobikë. Ka gjëra shumë interesante që një fëmijë mund të shohë dhe të mësojë në internet, por ekziston edhe një botë natyrore, një mënyrë natyrale në të cilën duhet të rriten fëmijët tanë. Ne duhet t’i lejojmë ata të rriten.
P.: Pse mendoni se duhet të ketë një rregullore kombëtare tani dhe të mos presim përfundimin e Aktit të BE-së për Fëmijët?
P.: Duke pasur parasysh se kuadri evropian do të kërkojë rreth 20 muaj për t’u miratuar, ne po kujdesemi gjithashtu për brezin e ardhshëm të fëmijëve të shkollave fillore dhe të mesme, të cilët do të mbeten të pambrojtur në një peizazh dixhital pa rregullore dhe pa udhëzime.
Pra, meqenëse tani i dimë parimet themelore, nuk kemi arsye të presim dhe të humbasim 20 muaj.
P.: Rregullorja greke është deri diku më e rreptë se propozimi evropian. A ka mundësi që të ndryshojë në të ardhmen dhe pse u zgjodh kjo qasje?
P.: Jo, edhe legjislacioni grek do të përshtatet me atë që thotë Akti i BE-së për Fëmijët, por nuk thotë asgjë tronditëse apo shumë të ndryshme.
Evropa nuk po thotë që në moshën 13 vjeç një fëmijë do të hyjë në Instagramin e sotëm. Po thotë se fëmijët do të jenë në gjendje të hyjnë, sigurisht me pëlqimin e prindërve, në mjedise të mediave sociale të projektuara posaçërisht për ta, pa lëvizje të vazhdueshme, ku një i huaj nuk do të lejohet t’u dërgojë mesazhe dhe që nuk do të funksionojnë gjatë natës. Në një mjedis të tillë, Evropa po thotë se fëmijët mund të fillojnë të kenë akses.
Kështu që mendoj se qëndrimi ynë i rreptë i ka ndihmuar si Evropën, ashtu edhe platformat, të afrohen pak më shumë me atë që duam.
P.: Si mund ta dijë një platformë që një përdorues është nën 15 vjeç pa mbledhur ose kërkuar të dhëna personale dhe informacione identifikuese?
P.: Platformat kanë barrën për të verifikuar moshën reale. Pra, ato duhet të përdorin algoritmet tashmë të avancuara që kanë dhe që, në shumicën e rasteve, mund ta kuptojnë se profilet e tua dhe të miat nuk janë profile të një pesëmbëdhjetëvjeçari. Dhe gjithashtu, mendoj se mund ta kuptojnë nëse një profil i përket një fëmije më të vogël.
Megjithatë, në rastet kur nuk e kanë këtë siguri të arsyeshme, ajo që mund të bëjnë është të përdorin mjetin që propozon Evropa dhe që ne tashmë kemi zbatuar, Kids Wallet.
Kids Wallet ndjek specifikimet teknike që Evropa ka lëshuar dhe nuk kthen asnjë të dhënë personale. Ky ishte parakushti i zgjidhjes që Evropa hartoi dhe ne më në fund e zbatuam: të kthehet vetëm një flamur, një sinjal, domethënë se ky përdorues është mbi ose nën 15 vjeç. Ai nuk kthen as datën e lindjes.
P.: Si do të zbatohet masa në praktikë ndaj platformave që nuk janë të bazuara në Greqi?
P.: Për këtë arsye, legjislacioni evropian dhe ai grek mbështeten në DSA, Aktin e Shërbimeve Dixhitale, i cili tashmë parashikon dënime për shkelje të ndryshme.
Në kuadër të diskutimeve të mëtejshme me Evropën, jam i shqetësuar për mënyrën se si mund ta sjellim të gjithë këtë proces gjobash pak më afër nesh. Megjithatë, kjo është diçka që po shqyrtohet. Deri atëherë, ne po ndjekim të gjithë procedurën e parashikuar nga DSA.
Dhe çfarë do të thotë kjo? Autoriteti kompetent grek, që është EETT, mund të raportojë, për shembull, rastin e aksesit të një katërmbëdhjetëvjeçari në një rrjet social në Irlandë. Irlanda, tani, sepse atje kanë selinë shumica e këtyre kompanive, nis procedurat e parashikuara nga DSA.
P.: A mund ta adresojë vetëm kufiri i moshës çështjen e varësisë dixhitale dhe praktikat e projektimit të platformave që rrisin përdorimin?
P.: Natyrisht që jo. Mendoj se edhe ne të rriturit që përdorim mediat sociale po përballemi me të njëjtin problem. Thjesht, teorikisht, ne kemi aftësinë për të zhvilluar mekanizma vetëmbrojtës dhe vetërregullimi, në mënyrë që, kur të fillojmë të “digjemi”, të mund ta lëmë atë. Kështu duhet të jetë në teori.
Për fëmijët, kjo nuk është e dhënë. Këta mekanizma janë shumë më të brishtë në mendjen e fëmijës. Këto mosha janë shumë më të rrezikshme, kur truri është në zhvillim dhe aftësitë e të nxënit janë në kulmin e tyre, që të lindin probleme për shkak të “ngecjes”.
Dhe jo vetëm probleme të të nxënit ose të zhvillimit, por edhe probleme të vetëvlerësimit. Frika nga humbja e diçkaje (FOMO) ose mosdëshira për të dalë nga dhoma, sepse je i bllokuar në një botë dixhitale. Të gjitha këto janë fenomene që shfaqen kryesisht te fëmijët e kësaj moshe.
Kjo është arsyeja pse nuk duam modele varësie në këto mosha.
Dhe të rriturit, sigurisht, duhet të jenë të vëmendshëm, sepse fëmijët tanë, në thelb, na shohin dhe bëjnë atë që bëjmë ne. Pra, mendoj se së pari duhet të shikojmë veten në pasqyrë dhe pastaj të shkojmë te fëmijët tanë e t’u themi se çfarë duhet të bëjnë.
Edhe unë e kam përjetuar. Fëmijët e mi tani e kanë kaluar atë moshë, por kur u thoja: “Mos u merrni kaq shumë me celularin tuaj”, ata më thoshin: “Po, por pse je gjithmonë në celular?”
Një fëmijë nuk mund ta kuptojë nëse një telefon celular është, në fund të fundit, një mjet pune për një të rritur. Ata mendojnë se edhe ne mund të luajmë në mediat sociale ashtu siç bëjnë ata.
P.: A kanë platformat dhe prindërit, në fund të fundit, të njëjtën përgjegjësi për mbrojtjen e fëmijëve nga rreziqet e mediave sociale?
P.: Nuk duhet të jetë e barabartë në asnjë rast. Prindërit nuk duhet të vrapojnë pas platformave, duke u përpjekur të sigurojnë telefonat celularë të fëmijëve të tyre kundër platformave.
Platformat nuk duhet të kenë barrën e provës se janë të sigurta për fëmijët. Dizajni i tyre duhet të jetë i sigurt për fëmijët.
Sigurisht, prindërit, siç thamë më parë, kanë gjithashtu një pjesë të përgjegjësisë. Kjo ka të bëjë me momentin kur platforma do të kërkojë të konfirmojë ose të rikonfirmojë moshën e një përdoruesi ose të fëmijës së tyre.
Nëse, për shembull, fëmija i tyre thotë: “Babi, më jep telefonin tënd që të hap portofolin elektronik për të bërë diçka” dhe, në fund, fëmija përdor dokumentin e identifikimit të babait, loja është e humbur.
Pra, sipas mendimit tim, prindërit do të kenë vetëm një përgjegjësi – ndoshta pak më shumë. Së pari, të bëjnë verifikimin e moshës së bashku kur të vijë ajo kohë. Dhe, sigurisht, më e rëndësishmja, t’u shpjegojnë fëmijëve të tyre se jeta reale është më e bukur dhe më e madhe se ajo që mund të mbajë një smartphone./ Marrë nga Protothema
