Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, po zhvillon një vizitë zyrtare në Greqi, në një moment kur marrëdhëniet mes Athinës dhe Uashingtonit po marrin një dimension gjithnjë e më strategjik në fushat e mbrojtjes, energjisë dhe sigurisë rajonale.
Pas takimit me ministrin e Jashtëm grek, George Gerapetritis, në Ministrinë e Jashtme, Rubio shprehu mirënjohjen e Shteteve të Bashkuara, duke theksuar se “Greqia mbetet një aleat i palëkundur dhe i madh”.
Në të njëjtën kohë, ai përcolli mesazhin se SHBA-ja ka “një përkushtim absolut ndaj bashkëpunimit energjetik me Greqinë, sepse është në interes të sigurisë globale”.
Më herët, gjatë shpalljes së fillimit të Dialogut të 6-të Strategjik Greqi-SHBA, Rubio e cilësoi Greqinë si një aleate të domosdoshme të NATO-s dhe një shtyllë të stabilitetit në rajon. Ai iu referua gjithashtu Korridorit Vertikal dhe rëndësisë së Greqisë si një qendër e sigurt energjetike.
Nga ana e tij, Gerapetritis theksoi se “bashkëpunimi me SHBA-në nuk ka qenë kurrë më i fortë”, duke e cilësuar Greqinë si një “spirancë stabiliteti në Mesdheun Lindor” dhe duke vënë në dukje se “marrëdhëniet Greqi-SHBA kanë themele të forta”.
Lexo gjithashtu
Dy mesazhe nga Athina
Vizita e Rubios në Athinë shihet edhe si një mundësi për të përcjellë dy mesazhe kryesore. I pari i drejtohet Mesdheut Lindor dhe Evropës Juglindore, ku mbrojtja, rrugët e energjisë dhe interesat amerikane po fitojnë gjithnjë e më shumë peshë.
Mesazhi i dytë shkon përtej rajonit. Nga Pnyksi, një prej vendeve më simbolike të demokracisë së lashtë athinase, sekretari amerikan i Shtetit pritet t’u bëjë thirrje SHBA-së dhe Evropës të rizbulojnë “shpirtin perëndimor” dhe të përballen së bashku me epokën e re të konkurrencës mes fuqive të mëdha.
Greqia tashmë zë një vend të rëndësishëm në këtë qasje strategjike. Programi i avionëve F-35 është në zhvillim, F-16 po modernizohen në standardin Viper, ndërsa LNG-ja amerikane po kalon përmes infrastrukturës greke drejt Ballkanit dhe Evropës Lindore.
Në të njëjtën kohë, Chevron dhe ExxonMobil janë të pranishëm në aktivitetet e kërkimit energjetik në Greqi, ndërsa bashkëpunimi 3+1 mes Greqisë, Qipros, Izraelit dhe SHBA-së është rikthyer në agjendën strategjike.
Dialogu i 6-të Strategjik
Vizita e Rubios nisi me takimin me Gerapetritisin në Ministrinë e Punëve të Jashtme, pas të cilit u zhvilluan deklaratat e përbashkëta dhe u shpall fillimi i Dialogut të 6-të Strategjik Greqi-SHBA.
Pas seancës plenare, grupet e punës vijojnë diskutimet për mbrojtjen, energjinë, investimet, teknologjinë, transportin detar dhe çështjet rajonale.
Përbërja e delegacionit amerikan pasqyron gjerësinë e çështjeve që janë në tryezë. Pranë Rubios është ambasadorja Kimberly Guilfoyle, të cilës sekretari amerikan i Shtetit i ka atribuuar publikisht një rol në promovimin e interesave amerikane të energjisë në Greqi dhe Evropën Juglindore, me vëmendje të veçantë te Korridori Vertikal.
Në delegacion ndodhen gjithashtu Kate Dillon, Ndihmëse Sekretare e Shtetit për Çështjet Arsimore dhe Kulturore, dhe Dylan Johnson, Ndihmës Sekretar i Shtetit për Çështjet Publike Globale.
Përgatitjet për vizitën ishin zhvilluar më herët edhe nga Alison Hooker, Drejtoresha e Çështjeve Politike e Departamentit të Shtetit, e cila kishte vizituar Athinën në kuadër të përgatitjeve.
Rubio në Pnyks
Pas inaugurimit të krahut të ri të ambasadës amerikane në Athinë, Rubio do të mbajë një fjalim në Pnyks, në atë që pritet të jetë një nga momentet më të rëndësishme politikisht të vizitës së tij.
Sipas informacioneve, ai nuk pritet të kufizohet vetëm te referenca klasike për Greqinë si vendlindja e demokracisë. Me Akropolin në sfond, Rubio pritet t’i ftojë amerikanët dhe evropianët në një “ripërtëritje të madhe të shpirtit perëndimor”, duke lidhur në një rrëfim të përbashkët historik Athinën dhe Romën, traditën e krishterë dhe themelimin e Republikës Amerikane.
Në këtë kontekst, ai pritet t’i referohet vlerave që, sipas tij, i dhanë Perëndimit vrullin e tij: kuriozitetit, guximit, ambicies dhe gatishmërisë për të eksploruar të panjohurën.
Mesazhi politik pritet të jetë i qartë: SHBA-ja dhe Evropa duhet të shmangin rënien, të mbrojnë trashëgiminë e tyre të përbashkët dhe të përballen së bashku me konkurrencën e re mes fuqive të mëdha.
F-35 dhe faza e re e bashkëpunimit në mbrojtje
Në fushën e mbrojtjes, diskutimi mes dy vendeve tashmë shkon përtej vetë blerjes së F-35.
Në fokus është edhe pyetja se çfarë aftësish do të kenë avionët e rinj dhe si do të operojnë së bashku me F-16 Viper të modernizuar. Athina ka hapur diskutime me Uashingtonin edhe për armë dhe sisteme të tjera të përparuara.
Qasja synon të ndërtojë rreth F-35 dhe F-16 Viper një paketë të plotë kapacitetesh për Forcën Ajrore Greke gjatë dekadës së ardhshme.
Avionët përbëjnë vetëm bazën. Rëndësi do të kenë armët që ata mund të mbajnë, sistemet me të cilat do të bashkëpunojnë dhe misionet që do të jenë në gjendje të kryejnë.
Në këtë kuadër, në Dialogun Strategjik është përfshirë edhe Letra e Qëllimit për bashkëpunimin midis Forcave të Armatosura Greke dhe Gardës Kombëtare të Floridës.
Korridori Vertikal dhe LNG-ja amerikane
Korridori Vertikal është një prej elementeve kryesore të bashkëpunimit energjetik mes dy vendeve. Përmes tij, Greqia synon të luajë një rol më të madh në transportimin e LNG-së amerikane drejt Ballkanit dhe Evropës Lindore.
Për Athinën, kjo nënkupton një rol më të madh në rrjedhat energjetike të rajonit, ndërsa për Uashingtonin krijon mundësi më të mëdha për eksportet amerikane të gazit natyror në tregjet që synojnë të reduktojnë varësinë nga Rusia.
Një tjetër dimension i rëndësishëm është prania e Chevron dhe ExxonMobil në eksplorimet energjetike greke në det të hapur.
Prania e dy kompanive amerikane krijon interesa ekonomike konkrete në një zonë ku çështjet energjetike lidhen ngushtë me zhvillimet gjeopolitike dhe mosmarrëveshjet juridike në Mesdheun Lindor.
Në jug të Kretës, ku pala libiane ka ngritur kundërshtime në lidhje me memorandumin turko-libian, prania e Chevron përbën një faktor të ri në llogaritjet energjetike dhe gjeopolitike të rajonit.
3+1: energjia, ndërlidhjet dhe siguria
Marco Rubio është i njohur me mekanizmin 3+1 mes Greqisë, Qipros, Izraelit dhe SHBA-së, të cilit i kushtohet gjithnjë e më shumë rëndësi në çështjet e energjisë dhe sigurisë në Mesdheun Lindor.
Bashkëpunimi pritet të fokusohet në energjinë, ndërlidhjet elektrike dhe dixhitale, si dhe sigurinë rajonale.
Në Athinë do të ndiqen me vëmendje deklaratat e Rubios për Mesdheun Lindor, veçanërisht mënyra se si Uashingtoni do ta lidhë rolin e Greqisë me rrugët energjetike, bashkëpunimin rajonal dhe sigurinë.
Nuk pritet një ndërhyrje spektakolare amerikane në mosmarrëveshjet greko-turke, por rëndësi të veçantë do të ketë pozicionimi amerikan ndaj arkitekturës së sigurisë dhe energjisë në rajon.
Vizita e Marco Rubios në Athinë zhvillohet kështu në një moment kur mbrojtja, energjia dhe siguria rajonale po bëhen gjithnjë e më të ndërthurura. Për Greqinë, objektivi është të konsolidojë rolin e saj si një pikë kyçe energjetike dhe strategjike në Evropën Juglindore, ndërsa për SHBA-në Athina po shfaqet si një partner gjithnjë e më i rëndësishëm në një rajon me peshë në rritje gjeopolitike.
